Powered by Blogger.
हमने अपने छात्रों को सिखाने हेतु जो कार्य किए हैं,यहाँ प्रस्तुत कर रहे हैं । यह प्रयास हमने अपनी भावना के अनुसार किया है।आपके विचार और भावना में और भी आशय हो सकते हैं। इसलिए आप भली-भाँति देखकर इन उपजों को अपनाएँ आपसे प्रार्थना है कि इस पर आप अपना विचार प्रकट करें। आपके सभी निर्देश और सुझाव हमारे लिए शिरोधार्य है।.

Tuesday, April 14, 2015

नदी और साबुन

Wednesday, April 01, 2015

बसेरा लौटा दो

അനിയന്ത്രിതമായ ഇടപെടലുകളിലൂടെ മനുഷ്യന്‍ തനിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ആവാസവ്യവസ്ഥയെ തകിടം മറിക്കുന്നു.ഭൂമിയുടെ നിലനില്പിനു തന്നെ ഭീഷണിയാകുന്ന ഇത്തരം പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകള്‍ പങ്കുവെയ്ക്കുകയാണ് 'बसेरा लौटा दो'എന്ന പത്താംക്ലാസ്സിലെ ഒന്നാം യൂണിറ്റ്.
इकाई एक

बसेरा लौटा दो...
प्रकृति मानव मात्र की नहीं है। हमारे सिवा अनेक जीव-जंतुओं का बसेरा है। प्राकृतिक-संतुलन में पशु-पक्षियों की भूमिका सराहनीय है। लेकिन हमारे स्वार्थपूर्ण निर्मम व्यवहार से अपने ही सहजीवी बेघर हो रहे हैं। हमारा क्या फ़र्ज है कि इस प्राकृतिक संपदा को आगामी पीढ़ी के लिए सुरक्षित रखने में? समकालीन कवि ज्ञानेन्द्रपति की कविता "नदी और साबुन", महादेवी वर्मा का रेखाचित्र "गौरा", मिलानी की घटना "हाथी के साथी", रामदरश मिश्र की कविता "चिड़िया" आदि बसेरा लौटा देने की प्रेरणा देनेवाले हैं। व्यावहारिक विधाएँ, पारिभाषिक शब्द, भाषा की बातें आदि इस इकाई के आकर्षण हैं।

इस इकाई से परिचय पाएँ-

  • समकालीन कविता की भाषिक संरचना, प्रतीक, बिंब आदि का
  • रेखाचित्र की विशेषताओं का
  • घटना की वर्णन-शैली का
  • पारिभाषिक शब्दों का
  • हिंदी व मातृभाषा के समध्वनीय शब्द, लिंग, विशेषण, वर्तमान व भविष्यत्कालीन क्रियाओं के प्रयोग का ।
ये क्षमताएँ भी पाएँ

  • समकालीन कविता की आस्वादन टिप्पणी तैयार करने की
  • संगोष्ठी में भाग लेने की
  • रपट तैयार करने की
  • प्रसंगानुकूल उद्घोषणा तैयार करने की
  • वार्तालाप तैयार करने की
  • चित्र-प्रदर्शनी आयोजित करने एवं उसमें भाग लेने की ।

Friday, October 31, 2014

आदमी का बच्चा


आदमी का बच्चा
(यशपाल)
समस्या : शहरीकरण मानवों में स्वार्थता एवं असमत्व पैदा करता है।
आशय : जीवन को संघर्षमुक्त बनाने के लिए औरों से दिली संबंध रखना है।
डायरी प्रस्तुत करें।
रम्या की डायरी
वटकरा 
१६ जुलै २०१३ 
पिताजी के साथ शहर गई थी। फुटपाथ पर एक करुणामय दृश्य देखा। एक आदमी वहाँ पड़कर मदद के लिए रो रहा था। सभी लोग नज़रें बचाकर जा रहे थे। किसी ने भी उसकी मदद नहीं की। कुछ करने केलिए मेरा मन करता था। पिताजी साथ थे, डर से चुप रही। वे मना करेंगे। लेकिन क्यों?मुझे मालूम नहीं। वह दृश्य अब भी मन में है
? रम्या पिताजी के साथ कहाँ गई थी?
? उसने फुटपाथ पर कैसा दृश्य देखा?
? लोग नज़रें बचाकर क्यों जा रहे थे?
छात्रों को उत्तर देने का अवसर दें।
  • शहरीकरण के बोलबाले में लोग अपने में सीमित रहते हैं। मानव में वाँछनीय गुणों का अभाव पाया जाता है। जीवन की रफ़्तार में वह दूसरों को नज़रंदाज़ करता है।

Friday, April 25, 2014

नदी और साबुन

        പത്താം ക്ലാസ്സിലെ नदी और साबुन കവിതയുടെ दैनिक योजना തയ്യാറാക്കാന്‍ സഹായകമായ വിധത്തിലാണ് ഈ പോസ്റ്റ് ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്.  ജില്ലാ പഞ്ചായത്തിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തില്‍ തയ്യാറാക്കിയ മുകുളം എന്ന മെറ്റീരിയലില്‍ ലഘുവായ ചില മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തിയാണ് ഇത് രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. दैनिक योजना തയ്യാറാക്കുമ്പോള്‍ നിരന്തര മൂല്യനിര്‍ണ്ണയത്തിന്റെ ടൂളുകളും ഉള്‍പ്പെടുത്തുവാന്‍ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ? പോസ്റ്റില്‍ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വീഡിയോകളും ചിത്രങ്ങളും മറ്റ് സഹായ സാമഗ്രികളും നിശ്ചിത ടാബുകളില്‍  (വീഡിയോ, റിസോഴ്സസ് ...) സജ്ജമാക്കാന്‍ പരമാവധി ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏവരുടെയും അഭിപ്രായങ്ങളും നിര്‍ദ്ദേശങ്ങളും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ബ്ലോഗിനെ മെച്ചപ്പെടുത്തുവാനും സജീവമാക്കുവാനും നിരന്തര ഇടപെടലുകള്‍ നടത്തുവാന്‍ അഭ്യര്‍ത്ഥിക്കുന്നു - 

नदी और साबुन
समस्या क्षेत्रः जल-थल संसाधनों के प्रबन्धन में वैज्ञानिकता का अभाव।
समस्याः प्रकृति पर मानव के अनियंत्रित हस्तक्षेप से प्राकृतिक संपदा का शोषण बढ़ रहा है।यह प्राकृतिक संपदा हमारा वरदान है। इसका शोषण नहीं पोषण करना चाहिए। लेकिन बद्किस्मत से हम शोषण ही कर रहे हैं। जल-थल संसाधनों के अवैज्ञानिक प्रबन्धन से हमारा ही अस्तित्व नष्ट हो रहा है। इस पर कवियों ने अपनी प्रतिक्रिया जोड़ी है। झारखण्ड के कवि " ज्ञानेन्द्रपति" इसका अपवाद नहीं। उनकी कविता "नदी और साबुन" एक संदेश दे रही है। पराजित नदी का...क्रंदन...
सहायक सामग्रियाँ : ज्ञानेन्द्रपति का चित्र , कविता का आलाप , विडियो आदि
पहला अंतर

Tuesday, April 15, 2014

बिहू की शुभकामनाएँ


Tuesday, March 25, 2014

8 STD - വിശകലനം


      രവി  മാഷ് കൃത്യമായി തന്റെ കടമ നിര്‍വ്വഹിക്കുകയാണ്. അദ്ദേഹം ഓരോ ചോദ്യപ്പേപ്പറുകളെയും സമീപിക്കുകയും പോരായ്മകള്‍ക്ക് നേരെ വിരല്‍ ചൂണ്ടുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍ വായനക്കാരായ അധ്യാപകരുടെയും വിദ്യാര്‍ത്ഥികളുടെയും വിലയേറിയ അഭിപ്രായങ്ങളാണ്  ഹിന്ദി ബ്ലോഗിന് കരുത്താവുന്നത്. ശുഭകരമായ അവധിക്കാലം ആശംസിച്ചു കൊണ്ട് എല്ലാ വായനക്കാരേയും ചര്‍ച്ചയിലേക്ക് ക്ഷണിക്കട്ടെ......
1. ചോദ്യം 2ല്‍ एक मरियल का किसान... എന്നതിന് പകരം एक मरियल-सा किसान... എന്നായിരുന്നു വേണ്ടിയിരുന്നത്.
2. ചോദ്യം 3 ല്‍ कला कार्यक्रमों में എന്നതിന് പകരം साँस्कृतिक कार्यक्रमों में എന്ന് തന്നെ കൊടുക്കാമായിരുന്നു. भाग लेनेवाली എന്ന് ഇടംവിട്ട് കൊടുത്താല്‍ ശരിയാകുമായിരുന്നു.
3. ചോദ്യം 4 ന് കൃത്യമായ ഉത്തരം ബ്രാക്കറ്റില്‍ കൊടുത്തിട്ടുള്ളതാണെന്ന് എങ്ങനെ കണ്ടെത്തിയെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നില്ല. എങ്ങനെയാണ് ഇത്തരമൊരു ചോദ്യം സൃഷ്ടിക്കാന്‍ ചോദ്യകര്‍ത്താക്കള്‍ക്ക് തോന്നിയത് എന്ന് അത്ഭുതം തോന്നി. ഏതായാലും മുഖം നോക്കാതെ പ്രതികരിക്കുന്ന കബീര്‍ദാസ് ജീവിച്ചിരിപ്പില്ലാത്തത് ഇവരുടെയൊക്കെ ഭാഗ്യമായി കരുതാം.
4. ചോദ്യം 7 പ്രകാരം धैर्य എന്ന് ഉത്തരം किरण बेदी യുടെ കാഴ്ചപ്പാട് പ്രകാരമുള്ളതാണ്. അതിനെ ഒരു അടിസ്ഥാനകാര്യമായി എടുക്കുന്നത് ശരിയല്ല. അതായത് ചോദ്യം किरण बेदी के अनुसार प्रकृति ने नारी को उपहार स्वरूप क्या दिया है? എന്ന് ചോദിക്കണമായിരുന്നു.
5. ചോദ്യം 8 കുട്ടികള്‍ക്ക് അല്‍പം പ്രയാസകരമാണ്. ചോദ്യം മോശമാണെന്ന് പറയുകയല്ല, എന്നാല്‍ എട്ടാംതരം കുട്ടികള്‍ക്ക് എഴുതാന്‍ പ്രയാസകരമായിരിക്കും.

6. ചോദ്യം 9 ല്‍ പറഞ്ഞത് പോലെ किसान ने धान की खेती को अपनी लुगाई से अधिक स्थान दिया है എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. കര്‍ഷകന്‍ തന്റെ നിസ്സഹായത (विवशता) കൊണ്ട് ഭാര്യയെ കാളക്ക് പകരം നുകത്തിന് കെട്ടുകയാണെന്ന് പറയുന്നതാണ് ഉചിതം.
7. ചോദ്യം 10 ല്‍ आप इससे सहमत है या नहीं? क्यों? എന്നത് വളരെ അരോചകമായി തോന്നുന്നു. क्या आप इससे सहमत हैं? क्यों? എന്ന് ചോദിച്ചാല്‍ ശരിയാകുമായിരുന്നു.
8. 13 മുതല്‍ 16 വരെ ചോദ്യങ്ങല്‍ക്ക് ഉത്തരമെഴുതാന്‍ കൊടുത്ത കവിതാഭാഗം എത്രവായിച്ചിട്ടും ശരിയായി മനസ്സിലാക്കാനായില്ല. തെരഞ്ഞെടുത്ത മഹാന്മാരെ കുറ്റപ്പെടുത്താതെ തരമില്ല. കുറഞ്ഞപക്ഷം കഠിനപദങ്ങളുടെ അര്‍ത്ഥമെങ്കിലും കൊടുക്കാന്‍ കനിവ് കാട്ടാമായിരുന്നു. അതില്‍ത്തന്നെ खूँटी എന്ന് പദത്തിന്റെ അര്‍ത്ഥം ഇതുവരെ ശരിക്ക് പിടി കിട്ടിയിട്ടുമില്ല. भीतर എന്നതിന് പകരം തെറ്റായി बीतर എന്ന് കൊടുത്തിരിക്കുന്നതായും കാണുന്നു. പത്താംതരത്തില്‍ ലളിതമായ കൊച്ചു കവിതാഭാഗം കൊടുക്കുമ്പോള്‍ എട്ടാം തരത്തില്‍ വളരെ പ്രയാസകരമായത് കൊടുക്കാന്‍ ഇവര്‍ക്കെങ്ങനെ മനസ്സുവരുന്നു എന്ന് എത്ര ആലോചിച്ചിട്ടും പിടികിട്ടുന്നില്ല. ആശയം ഉള്‍ക്കൊള്ളാന്‍ ഇത് തീര്‍ത്തും അനുചിതവും അപര്യാപ്തവുമാണെന്ന് പറയാതെവയ്യ. ചോദ്യം 14 ന്റെ ഉത്തരവും ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്.
8. 17 മുതല്‍ 19 വരെയുള്ള ചോദ്യങ്ങള്‍ക്ക് ഉത്തരമെഴുതാനായി കൊടുത്ത ഗദ്യഭാഗവും കുറ്റമറ്റതല്ല. अधिकार, जहाँ के तहाँ बने हुए, उत्तरोत्तर, के सहारे, वश में कर लिया മുതലായവയുടെ അര്‍ത്ഥമറിയാതെ കുട്ടികള്‍ ഉത്തരമെഴുതാന്‍ വിഷമിക്കും.
9. उसने എന്ന് കാണുമ്പോള്‍ എല്ലാ പരീക്ഷക്കും वह ന്റെ വകഭേദങ്ങള്‍ മാത്രമേ ചോദിക്കാന്‍ പാടുള്ളൂ എന്ന് സംശയം ജനിക്കുന്നു. ചോദ്യം 19 തര്‍ജ്ജമയും के सहारे, वश में करना എന്നീ പ്രയോഗങ്ങള്‍ മനസ്സിലാവാത്ത കുട്ടികളെ കുഴക്കുന്നതാണ്.
10. ചോദ്യം 21 धान की खेती पर सरकार की भागीदारी എന്ന വിഷയത്തിന്ല്‍ लघु लेख രചിക്കുന്നത് കുട്ടികള്‍ക്ക് അല്‍പം പ്രയാസകരമായിരിക്കും. അതില്‍ത്തന്നെ भागीदारी എന്ന പദത്തിനര്‍ത്ഥമറിയാത്തത് കുട്ടികളെ കൂടുതല്‍ വലച്ചിരിക്കും.
11. ചോദ്യം 22 ന് അല്‍പം കൂടി വ്യക്തത ആവശ്യമില്ലേ എന്ന് ചോദിച്ചുപോകുന്നു.ഏതായാലും കുട്ടികളുടെ പക്ഷത്ത്നിന്ന് നോക്കിയാല്‍ ഈ ചോദ്യപേപ്പര്‍ വല്ലാതെ പ്രയാസപ്പെടുത്തിയതായി പറയാവുന്നതാണ്. ചോദ്യപേപ്പര്‍ വളരെ ലാഘവത്തോടെയും, പുനര്‍വായനയും സൂക്ഷ്മതയും കൂടാതെയും പ്രിന്റ് ചെയ്ത് വിടുന്നത് കാണുമ്പോള്‍ വല്ലാതെ പ്രയാസം തോന്നുന്നു.

© hindiblogg-a community for hindi teachers
  

TopBottom